Śmierć rodzica potrafi poróżnić rodzeństwo mocniej niż cokolwiek wcześniej. Zwykle wtedy, gdy okazuje się, że mama albo tata zapisali wszystko jednej osobie, a pozostałych pominęli. Jeśli to Twoja sytuacja, masz prawo do zachowku. Pokazujemy, jak policzyć zachowek po rodzicach i ile Ci się należy, na konkretnych przykładach.
Spis treści
Ten tekst rozwija nasz przewodnik Zachowek – komu się należy i ile wynosi. Tam są podstawy, tutaj liczymy.
Komu przysługuje zachowek po rodzicach?
Po rodzicu zachowek należy się przede wszystkim jego dzieciom. Jeśli któreś z dzieci nie dożyło otwarcia spadku, w jego miejsce wchodzą wnuki. Zasady wynikają z art. 991 i nast. Kodeksu cywilnego.
Zachowku nie dostaniesz, jeśli zostałeś skutecznie wydziedziczony, uznany za niegodnego, odrzuciłeś spadek albo zrzekłeś się dziedziczenia w umowie z rodzicem.
Ile wynosi zachowek po rodzicu?
W typowej sytuacji to połowa udziału, który przypadłby Ci przy dziedziczeniu ustawowym. Jeśli jesteś osobą małoletnią albo trwale niezdolną do pracy, dostajesz więcej, bo dwie trzecie tego udziału.
Jak obliczyć zachowek po rodzicach – krok po kroku
- Ustal, ile było dzieci i czy żyje drugi rodzic. Od tego zależy udział ustawowy.
- Wylicz swój udział ustawowy.
- Pomnóż go przez połowę albo dwie trzecie. Masz udział zachowkowy.
- Policz substrat: czysta wartość majątku rodzica (aktywa minus długi) plus doliczane darowizny.
- Substrat pomnożony przez udział zachowkowy daje Twój zachowek po rodzicach.
Przykład 1 – jedno dziecko dostało wszystko
Mama zmarła jako wdowa i zostawiła dwoje dzieci. Cały majątek, czyli mieszkanie warte 500 000 zł, zapisała w testamencie córce. Syn został pominięty. Z ustawy przypadłaby mu połowa spadku, więc jego zachowek to połowa z tej połowy, czyli jedna czwarta. W liczbach to 125 000 zł, których może żądać od siostry.
Przykład 2 – gdy żyje drugi rodzic
Tata zmarł, zostawiając żonę i dwoje dzieci, a cały majątek zapisał żonie. Przy dziedziczeniu ustawowym małżonek i dzieci dzielą się po równo, przy czym udział małżonka nie schodzi poniżej jednej czwartej. Przy dwójce dzieci każde z nich i żona dostają po jednej trzeciej. Zachowek dziecka to połowa z tej trzeciej, czyli jedna szósta. Przy substracie 600 000 zł wychodzi 100 000 zł.
Co, jeśli rodzic wszystko rozdał za życia?
To również częsty scenariusz. Rodzic jeszcze za życia przepisał mieszkanie jednemu dziecku, a po śmierci „nie ma już czego dzielić”. To nie zamyka drogi do zachowku. Darowiznę dolicza się do wartości spadku, a gdy spadek nie wystarcza, roszczenie kierujesz wprost do obdarowanego. Darowizny na rzecz dzieci liczą się niezależnie od tego, ile lat minęło. Natomiast darowizny na rzecz innych osób liczą się tylko jeżeli zostały dokonane w ciągu 10 lat poprzedzających otwarcie spadku.
Rozwijamy ten wątek w tekście Zachowek od darowizny.
Ile masz czasu na zachowek po rodzicach?
Zasadniczo 5 lat, liczone od ogłoszenia testamentu albo od otwarcia spadku. Po tym terminie odzyskanie zachowku robi się znacznie trudniejsze. Szczegóły w tekście Przedawnienie zachowku.
Chcesz poznać swoją kwotę?
Zasadę już znasz. Najwięcej sporów budzi jednak wartość majątku i darowizn, bo to tutaj przepadają albo pojawiają się dziesiątki tysięcy złotych. Ile dokładnie należy Ci się po rodzicu, policzymy razem podczas konsultacji. Prowadzimy sprawy spadkowe dla Klientów z Gliwic, Katowic i całego Górnego Śląska. Umów spotkanie z radcą prawnym. Zobacz też: sprawy spadkowe.
FAQ
Czy dziecku pominiętemu w testamencie należy się zachowek po rodzicu? Co do zasady tak. Pominięte dziecko może żądać od spadkobiercy zapłaty zachowku, chyba że zostało skutecznie wydziedziczone.
Ile wynosi zachowek po rodzicu? Połowa udziału, który przypadłby dziecku przy dziedziczeniu ustawowym. Dla dziecka małoletniego lub trwale niezdolnego do pracy to dwie trzecie.
Czy zachowek należy się, jeśli rodzic darował mieszkanie jednemu dziecku? Tak. Darowiznę dolicza się do wartości spadku, a przy jego niewystarczalności roszczenie może iść przeciwko obdarowanemu.
Ile mam czasu na zachowek po rodzicu? Zasadniczo 5 lat, od ogłoszenia testamentu albo od otwarcia spadku.
