Separacja – kluczowe zagadnienia
Separacja to prawne rozwiązanie dla osób, które nie chcą z różnych przyczyn rozwodzić się, ale też nie chcą dalej tkwić w małżeństwie. A przede wszystkim w skutkach prawnych z tym związanych. Separacja w zależności od sytuacji może mieć różne funkcje. Może stanowić pewnego rodzaju etap przedrozwodowy. Może też być etapem, w którym małżonkowie spróbują wypracować jakieś rozwiązanie na dalsze wspólne życie.
Spis treści
Separacja – kiedy jest możliwa?
Sąd może orzec separację wtedy, gdy między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia. Różnica między rozwodem jest taka, że w przypadku separacji, rozkład pożycia musi być zupełny ale nie musi być trwały. Natomiast rozpad musi dotyczyć wszystkich więzi – gospodarczych, fizycznych oraz duchowych. Często jest tak, że małżonkowie od dłuższego czasu żyją w rozłączeniu i pozostają w faktycznie separacji. Zatem orzeczenie sądowe jest wyłącznie potwierdzeniem tego stanu.
Separacja – kto inicjuje postępowanie?
Pozew o separację może wnieść każdy z małżonków. Właściwym do rozstrzygania w przedmiocie separacji jest Sąd Okręgowy. Pamiętać należy, że pomimo rozpadu więzi małżeńskich, Sąd może nie orzec separacji, gdy wskutek niej miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Sąd w postępowaniu dotyczącym separacji może również rozstrzygać o winie małżonków. Rozstrzyga także o alimentach, władzy rodzicielskiej nad dziećmi czy też sposobie wspólnego zamieszkiwania. Separacja co do zasady powoduje więc te same skutki co rozwód. Pomiędzy małżonkami powstaje przymusowa rozdzielność majątkowa. Separowany małżonek traci również prawo do zachowku. Co więcej ustaje też obowiązek wspólnego pożycia i współdziałania dla dobra rodziny – pod warunkiem, że nie ma wspólnych dzieci. Co istotne małżonek ulega wyłączeniu od dziedziczenia ustawowego, jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione. Nie ma również domniemania pochodzenia dziecka od męża matki.
Kiedy separacja jest niedopuszczalna
Separacja sądowa nie zawsze może zostać orzeczona, nawet w przypadku zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego. Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje bowiem określone sytuacje, w których sąd ma obowiązek oddalić wniosek o separację, mimo spełnienia podstawowej przesłanki jej orzeczenia.
Podstawa prawna niedopuszczalności separacji
Zgodnie z art. 61¹ § 1 k.r.o., warunkiem orzeczenia separacji jest zupełny rozkład pożycia między małżonkami, przy czym – w odróżnieniu od rozwodu – nie musi on mieć charakteru trwałego. Jednocześnie art. 61¹ § 2 k.r.o. wprowadza tzw. negatywne przesłanki separacji, czyli okoliczności, które wyłączają możliwość jej orzeczenia, nawet przy spełnieniu warunku zupełnego rozkładu pożycia.
Dobro wspólnych małoletnich dzieci
Pierwszą i najważniejszą negatywną przesłanką jest zagrożenie dobra wspólnych małoletnich dzieci małżonków. Separacja jest niedopuszczalna, jeżeli jej orzeczenie mogłoby negatywnie wpłynąć na sytuację dziecka, w szczególności na jego poczucie bezpieczeństwa, stabilność wychowawczą, relacje z rodzicami oraz warunki emocjonalne i bytowe.
Sąd każdorazowo dokonuje indywidualnej oceny okoliczności sprawy i bada, czy formalne potwierdzenie rozkładu pożycia nie pogorszy sytuacji dziecka. Decydujące znaczenie ma realny wpływ separacji na dobro dziecka, a nie wyłącznie stanowisko samych rodziców.
Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego
Drugą negatywną przesłanką orzeczenia separacji jest jej sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Chodzi tu o sytuacje wyjątkowe, w których formalne „usankcjonowanie” rozstania byłoby rażąco niesprawiedliwe lub moralnie nieakceptowalne.
W praktyce mogą to być przypadki szczególnej krzywdy jednego z małżonków, jego ciężkiej choroby, skrajnej zależności życiowej lub innych nadzwyczajnych okoliczności, w których orzeczenie separacji prowadziłoby do naruszenia podstawowych zasad słuszności i uczciwości.
Skutki stwierdzenia przesłanek negatywnych
Jeżeli sąd uzna, że zachodzi choćby jedna z negatywnych przesłanek, jest zobowiązany do oddalenia wniosku o separację, nawet w sytuacji zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego. W konsekwencji małżeństwo nadal trwa w sensie prawnym.
W takiej sytuacji małżonkowie mogą rozważyć inne instrumenty prawne, takie jak ustanowienie rozdzielności majątkowej, uregulowanie kontaktów z dziećmi czy obowiązku alimentacyjnego w odrębnych postępowaniach.
Separacja a brak wspólnych małoletnich dzieci
Brak wspólnych małoletnich dzieci umożliwia orzeczenie separacji na zgodny wniosek małżonków w uproszczonym trybie. Nie oznacza to jednak automatycznej dopuszczalności separacji. Nawet w takim przypadku sąd bada, czy orzeczenie separacji nie pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.
Negatywne przesłanki z art. 61¹ § 2 k.r.o. mają charakter bezwzględny i mogą uniemożliwić separację także wtedy, gdy małżonkowie są co do niej zgodni i nie mają wspólnych małoletnich dzieci.
Rozwód a separacja – różnice
Jakie są zatem różnice w orzeczeniu separacji? Małżonek z orzeczoną separacją, nie może zawrzeć innego kolejnego związku małżeńskiego. Nie ma również możliwości zmiany nazwiska na nazwisko noszonego przed ślubem (choć to może zrobić na podstawie innych przepisów – ustawy o zmianie imienia i nazwiska). I co ciekawe, niektórzy komentatorzy pozostają przy twierdzeniu, że małżonek separowany zobowiązany jest w dalszym ciągu do dochowania wierności drugiemu małżonkowi – co jest zagadnieniem kontrowersyjnym zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym. Ustawodawca przewidział również obowiązek wzajemnego niesienia sobie pomocy przez małżonków – jeżeli wymagają tego względy słuszności.
Separację nie orzeka się na określony czas, natomiast na zgodne żądanie małżonków może ona zostać zniesiona przez Sąd. Wówczas ustają wszelkie skutki, jakie zostały orzeczone wyrokiem/postanowieniem o separacji.
Separacja – jaki ma sens?
Czy separacja jest zatem w ogóle potrzebna? W mojej ocenie jak najbardziej. Często jest tak, że małżonkowie nie do końca są na etapie w którym decydują się na rozwód. Nie są też w stanie razem ze sobą funkcjonować. Separacja pozwala na uregulowanie spornych kwestii w zakresie władzy rodzicielskiej, alimentów, wspólnego zamieszkiwania. Jest też rozwiązaniem, dla osób, które ze względów np. religijnych nie chcą się rozwodzić ale też nie mogą lub nie chcą dalej żyć wspólnie z małżonkiem i potrzebują uregulować prawnie swoje sprawy. Separacja pozwala również w wielu przypadkach na spokojne przemyślenie, w którą stronę dalej podążać, ponieważ oczywiście możemy pozostać w separacji do końca życia, ale też możemy albo znieść separację albo też wnieść pozew o rozwód, który to zainicjuje postępowanie kończące małżeństwo.
____________________________________________
Jeśli potrzebujesz pomocy prawnej w sprawie separacji czy rozwodu, skontaktuj się z nami. Skorzystaj z opieki prawnej na najwyższym poziomie.
