Niepłacenie alimentów na dziecko – jakie niesie konsekwencje?
Łożenie na utrzymanie dziecka stanowi jeden z obowiązków obojga rodziców. O kryteriach ustalania wysokości miesięcznych alimentów, tym jakie okoliczności sąd bierze pod uwagę pisaliśmy już w artykule o wysokości alimentów na dziecko. W tym wpisie omówmy jednak jakie są konsekwencje niepłacenia alimentów na dziecko.
Spis treści
Co robić gdy rodzic nie płaci alimentów?
Jeżeli mamy wyrok sądu, w który orzeczono obowiązek łożenia na utrzymanie dziecka, w pierwszej kolejności należy upewnić się, że jest on zaopatrzony w tzw. klauzulę wykonalności. Po uprawomocnieniu się wyroku należy złożyć do sądu odpowiedni wniosek, w wyniku którego otrzymamy dokument uprawniający nas do podejmowania dalszych działań.
Choć konsekwencje niepłacenia alimentów na dziecko mogą być dalekoidące, podstawowym narzędziem jest złożenie wniosku egzekucyjnego do komornika. We wniosku należy wskazać dokładne dane osoby dochodzącej alimentów oraz dokładne dane rodzica zobowiązanego do płacenia alimentów. Dodatkowo, koniecznie wskazać trzeba z jakich składników majątku dłużnika komornik ma prowadzić egzekucję. Chodzi na przykład o: wynagrodzenie za pracę, rachunki bankowe, świadczenie renty/emerytury, nadpłatę z podatku, zajęcie wierzytelności należnych dłużnikowi. Co więcej, można żądać egzekucji z rzeczy ruchomych będących własnością dłużnika (samochód, motocykl, dzieła sztuki, kolekcja monet) czy nawet nieruchomości. Do wniosku dołączamy oryginał wyroku zaopatrzonego w klauzulę wykonalności.
Dalsze działania podejmuje już komornik. Warto wskazać, że egzekucja alimentów rządzi się swoimi prawami. Mianowicie:
- egzekucja alimentów ma pierwszeństwo przed innymi długami. Oznacza to, że nawet jeżeli komornik prowadzi już egzekucję od danego rodzica to w pierwszej kolejności zajęte środki będzie przekazywał na rzecz dziecka.
- zajęciu podlegają 3/5 wynagrodzenia czyli 60% zarobków.
- nie ma kwoty wolnej od potrąceń. Zatem inaczej niż w przypadku innych egzekucji, nawet u rodziców zarabiających najniższą krajową, komornik może zająć 60% wynagrodzenia, nie pozostawiając równowartości najniższej krajowej pensji na rachunku dłużnika.
Karne konsekwencje niepłacenia alimentów
Niezależnie od wniosku do komornika, sposobem na rodziców uchylających się od płacenia alimentów jest złożenie zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Aby móc mówić o przestępstwie niealimentacji, rodzic musi unikać płacenia co najmniej 3 rat alimentów. Zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa można złożyć na policji bądź do prokuratury. Karą, która grozi za popełnienie danego przestępstwa jest grzywna, ograniczenie wolności lub pozbawienie wolności do roku. Niestety, jest to długotrwała forma dochodzenia sprawiedliwości i nie gwarantuje uzyskania dochodzonych kwot.
Pamiętać także trzeba, że wyrok skazujący za niepłacenie alimentów powoduje, że dana osoba ma status karanej. Taka okoliczność odnotowuje się w Karcie Karnej. Może to mieć swoje konsekwencje w przyszłości, w razie wykonywania zawodu wymagającego nie bycia karanym.
Odebranie dłużnikowi prawa jazdy
Wobec rodzica niepłacącego alimentów możliwe jest zastosowanie jeszcze innej, dość zaskakującej sankcji. Sankcją tą jest odebrania prawa jazdy. Aby móc ją zastosować koniecznie trzeba posiadać wyrok sądu stwierdzający obowiązek zapłaty alimentów. Następnie dłużnik musi przez okres co najmniej 6 miesięcy nie uiszczać alimentów w kwocie wyższej niż 50% zasądzonej. Dodatkowo, egzekucja prowadzona wobec dłużnika musi okazać się bezskuteczna. Oznacza to, że komornik nie jest w stanie wyegzekwować pełnej kwoty alimentów. Jeżeli wszystkie powyższe przesłanki zostaną spełnione, osoba uprawniona może złożyć do właściwego organu (prezydenta miasta bądź wójta) wniosek o podjęcie odpowiednich działań wobec dłużnika.
W wyniku złożonego wniosku, organ najpierw ustala sytuację faktyczną oraz majątkową rodzica zobowiązanego do łożenia alimentów, a także przyczyny braku płatności. Wzywa również dłużnika do złożenia oświadczenia majątkowego, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Jeżeli dłużnik jest osobą bezrobotną, wówczas organ zobowiązuje go do zarejestrowania się w urzędzie pracy oraz aktywizacji zawodowej. W sytuacji, gdy dłużnik odmawia złożenia oświadczenia bądź zarejestrowania się w urzędzie, wówczas organ może złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. A także może złożyć wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika do właściwego starosty.
Jakkolwiek dane narzędzie można uznać za nieoczywiste jeśli chodzi o egzekucję alimentów, to często jest ono skuteczne.
Alimenty w przypadku emigracji dłużnika – jak egzekwować za granicą
Emigracja dłużnika alimentacyjnego nie oznacza utraty możliwości dochodzenia należnych świadczeń. Egzekucja alimentów po wyjeździe dłużnika za granicę jest jak najbardziej dopuszczalna, jednak jej przebieg zależy od kraju, w którym dłużnik przebywa, oraz od tego, czy wierzyciel dysponuje już prawomocnym orzeczeniem sądu lub ugodą określającą wysokość alimentów.
Kluczowe znaczenie ma to, że polski komornik może prowadzić egzekucję wyłącznie na terytorium Polski. W przypadku emigracji dłużnika egzekucja prowadzona jest przez właściwy organ państwa, w którym dłużnik mieszka lub osiąga dochody, przy wykorzystaniu mechanizmów współpracy międzynarodowej.
Podstawy prawne egzekucji alimentów za granicą
W państwach Unii Europejskiej podstawowym aktem prawnym jest Rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009, które reguluje jurysdykcję, uznawanie oraz wykonywanie orzeczeń alimentacyjnych, a także współpracę pomiędzy organami państw członkowskich. W praktyce oznacza to znaczne uproszczenie procedury i brak konieczności ponownego prowadzenia pełnego postępowania sądowego w państwie pobytu dłużnika.
Poza Unią Europejską egzekucja alimentów opiera się przede wszystkim na umowach międzynarodowych, w szczególności na Konwencji haskiej z 23 listopada 2007 r. Konwencja ta obowiązuje m.in. w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Norwegii, Ukrainie czy Turcji. W krajach, z którymi Polska nie ma zawartych odpowiednich umów, konieczne jest skorzystanie z procedur przewidzianych w prawie danego państwa, często z udziałem lokalnego pełnomocnika.
Jakie dokumenty są niezbędne do wszczęcia egzekucji
Podstawą każdej egzekucji transgranicznej jest prawomocne orzeczenie sądu lub ugoda, w której jednoznacznie określono wysokość alimentów. Konieczne jest również uzyskanie w Polsce tytułu wykonawczego, czyli nadanie orzeczeniu klauzuli wykonalności.
W praktyce wymagane są także odpisy orzeczeń przeznaczone do wykonania za granicą, wyciągi z orzeczeń sporządzane przez sąd, a nierzadko również tłumaczenia przysięgłe dokumentów. W sprawach dotyczących pełnoletnich dzieci mogą być dodatkowo potrzebne dokumenty potwierdzające kontynuowanie nauki lub brak możliwości samodzielnego utrzymania się.
Drogi egzekucji w zależności od kraju pobytu dłużnika
W przypadku państw Unii Europejskiej wierzyciel może skorzystać z dwóch podstawowych rozwiązań. Pierwszym jest złożenie wniosku bezpośrednio do właściwego organu egzekucyjnego w państwie pobytu dłużnika. Drugim – częściej stosowanym w praktyce – jest skorzystanie z pomocy polskiego sądu okręgowego jako tzw. organu centralnego, który przekazuje wniosek i dokumenty do odpowiedniej instytucji za granicą.
Procedura unijna jest co do zasady uproszczona i często nieodpłatna po stronie wierzyciela. Orzeczenie wydane w jednym państwie członkowskim podlega wykonaniu w innym bez konieczności przeprowadzania odrębnego postępowania o jego uznanie.
W krajach objętych Konwencją haską mechanizm wygląda podobnie – polski sąd okręgowy przekazuje wniosek do organu centralnego państwa, w którym przebywa dłużnik, a egzekucję prowadzi już właściwy organ tego państwa. Jeżeli brak jest umowy międzynarodowej, egzekucja wymaga zastosowania prawa lokalnego, co zazwyczaj wiąże się z dłuższym i bardziej skomplikowanym postępowaniem.
Praktyczne problemy i możliwe rozwiązania
W praktyce częstym problemem jest brak dokładnego adresu dłużnika lub ukrywanie przez niego dochodów. W procedurach unijnych organy państw współpracują jednak przy ustalaniu miejsca pobytu i źródeł dochodu dłużnika, co oznacza, że wierzyciel nie zawsze musi dysponować pełnymi danymi na starcie postępowania.
W sytuacji, gdy egzekucja za granicą jest czasowo nieskuteczna, możliwe jest jednoczesne ubieganie się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego w Polsce – o ile spełnione są ustawowe kryteria dochodowe – przy równoległym kontynuowaniu działań egzekucyjnych wobec dłużnika przebywającego za granicą.
Jak widać, konsekwencje niepłacenia alimentów na dziecko mogą być różnorodne. Z pewnością jednak wszystkie wiążą się z uciążliwymi dolegliwościami dla dłużników.
____________________________________________
Jeśli potrzebujesz pomocy prawnej w związku z egzekwowaniem alimentów skontaktuj się z nami. Skorzystaj z opieki prawnej na najwyższym poziomie.
