Lista Leymanna - 45 zachowań mobbingowych. Jak rozpoznać mobbing w pracy

Czy zdarza Ci się czuć niepokój na samą myśl o wejściu do biura? A może Twoje kompetencje są nieustannie podważane, mimo że wykonujesz swoje zadania wzorowo? Rozróżnienie między „trudnym szefem” czy konfliktem w zespole a systemową przemocą psychiczną bywa trudne. Tutaj z pomocą przychodzi psychologia pracy, a konkretnie narzędzie stworzone dekady temu, które do dziś stanowi fundament w diagnozowaniu patologii zawodowych, w tym jak rozpoznać mobbing w pracy.

W tym artykule przyjrzymy się bliżej tzw. Liście Leymanna. Wyjaśnimy, jakie 45 zachowań składa się na ten inwentarz i - co najważniejsze dla Ciebie - jak te psychologiczne definicje przekładają się na rzeczywistość polskiego prawa pracy i szanse w ewentualnym sporze sądowym.

Zanim jednak przejdziemy do szczegółowej analizy Listy Leymanna, warto zrozumieć, czym w ogóle jest mobbing w miejscu pracy w rozumieniu prawa oraz jakie są jego podstawowe cechy. Szerzej omawiamy to zagadnienie w artykule: Czym jest mobbing w miejscu pracy? Definicja prawna i psychologiczna w praktyce.

Kim był Heinz Leymann i czym jest LIPT?

Heinz Leymann był szwedzkim lekarzem i psychologiem niemieckiego pochodzenia, który w latach 80. XX wieku jako pierwszy spopularyzował termin „mobbing” w kontekście relacji zawodowych. To on zauważył, że przemoc w pracy rzadko polega na jednorazowym akcie agresji. Zazwyczaj jest to subtelny, ale niszczący proces.

Aby systematyzować te obserwacje, stworzył LIPT (Leymann Inventory of Psychological Terror). Jest to lista 45 konkretnych działań, które mają na celu zniszczenie pracownika psychicznie i wykluczenie go z grupy. Dla psychologów i prawników LIPT jest mapą drogową - pozwala nazwać to, co ofiara często odczuwa jedynie jako bliżej nieokreślony dyskomfort lub presję.

Pięć kategorii zachowań mobbingowych według Leymanna

Leymann podzielił 45 zachowań na pięć kluczowych grup, zależnie od tego, w jaki obszar funkcjonowania ofiary uderzają. Ich znajomość pomaga jak rozpoznać mobbing w pracy. Przeanalizujmy je na konkretnych przykładach.

1. Oddziaływania zaburzające komunikację

Celem mobbera jest tutaj uciszenie ofiary. Jeśli nie możesz się wypowiedzieć, nie możesz się bronić.

Przykłady zachowań:

• Ciągłe przerywanie wypowiedzi.
• Reagowanie krzykiem i wyzwiskami.
• Nieustanna krytyka wykonywanej pracy (nieuzasadniona merytorycznie).
• Ustne groźby.

Przykład z praktyki:
Pani Anna, główna księgowa, podczas każdego spotkania zarządu była uciszana przez dyrektora słowami: „Pani nie ma głosu, proszę robić notatki”. Gdy próbowała wyjaśnić błąd w raporcie, dyrektor wychodził z sali lub ostentacyjnie rozmawiał przez telefon. Taka sytuacja trwała 8 miesięcy.

2. Oddziaływania na relacje społeczne (Izolacja)

Tu mechanizm polega na „wyjęciu” pracownika ze struktury społecznej firmy. Ofiara ma czuć się jak trędowata.

Przykłady zachowań:

• Unikanie kontaktu wzrokowego, traktowanie pracownika jak „powietrze”.
• Zabranianie innym pracownikom rozmawiania z ofiarą.
• Przesadzenie pracownika do oddzielnego pokoju z dala od zespołu.

Przykład z praktyki:
Pan Marek został przeniesiony do biurka w korytarzu, z dala od swojego działu IT. Koledzy otrzymali nieoficjalny zakaz zapraszania go na wspólne lunche pod groźbą utraty premii. Po dwóch miesiącach nikt w firmie nie odpowiadał mu nawet na „dzień dobry”.

3. Ataki na reputację (Wizerunek)

To działania mające na celu zniszczenie dobrego imienia pracownika, zarówno zawodowego, jak i prywatnego.

Przykłady zachowań:

• Rozsiewanie plotek.
• Wyśmiewanie niepełnosprawności, pochodzenia lub życia prywatnego.
• Sugerowanie choroby psychicznej lub braku równowagi emocjonalnej.
• Parodiowanie sposobu mówienia lub chodzenia.

Przykład z praktyki:
W firmie transportowej o Pani Jolancie zaczęły krążyć plotki, jakoby miała romans z klientem, co rzekomo wpływało na jej decyzje cenowe. Mimo że była to nieprawda, plotka, zainicjowana przez przełożonego, zrujnowała jej autorytet wśród podwładnych.

4. Uderzanie w pozycję zawodową

Najczęstsza forma w korporacjach. Ma na celu wykazanie rzekomej nieprzydatności pracownika.

Przykłady zachowań:

• Nieprzydzielanie żadnych zadań (mobbing „pustego biurka”).
• Zlecanie zadań bezsensownych lub poniżej kompetencji.
• Zlecanie zadań niemożliwych do wykonania w wyznaczonym czasie.
• Ciągłe zmienianie poleceń.

Kazus z praktyki:
Pan Tomasz, specjalista z ponad 15-letnim doświadczeniem zawodowym, po zmianie kierownictwa zaczął otrzymywać polecenia wykonywania prostych czynności administracyjnych, takich jak sporządzanie krótkich pism przewodnich, archiwizowanie dokumentów czy przygotowywanie kawy dla klientów. Jednocześnie zadania o charakterze strategicznym, które wcześniej należały do jego obowiązków, zostały przekazane nowo zatrudnionej osobie na niższym stanowisku.

5. Działania zagrażające zdrowiu fizycznemu

Skrajna forma mobbingu, która bezpośrednio godzi w dobrostan biologiczny pracownika.

Przykłady zachowań:

• Zmuszanie do prac szkodliwych dla zdrowia.
• Groźby użycia siły fizycznej.
• Molestowanie seksualne.
• Działania powodujące koszty finansowe dla ofiary.

Przykład z praktyki:
Pracownik magazynu, mimo posiadania zaświadczenia lekarskiego o urazie kręgosłupa i zakazie dźwigania ciężarów powyżej 5 kg, był celowo przydzielany przez brygadzistę wyłącznie do ręcznego rozładunku najcięższych palet.

Jeżeli zastanawiasz się jak rozpoznać mobbing w pracy albo czy konkretne zachowania w Twoim miejscu pracy mogą już stanowić nękanie lub mobbing, pomocne będzie także nasze praktyczne omówienie sygnałów ostrzegawczych: Mobbing w pracy - jak rozpoznać nękanie krok po kroku.

Kiedy zachowania z listy to już mobbing w świetle prawa?

Sama obecność zachowania na liście Leymanna nie przesądza jeszcze o mobbingu w rozumieniu prawa: muszą zostać spełnione przesłanki z art. 94³ Kodeksu pracy, a od 5 listopada 2026 roku obowiązywać będzie ich nowe brzmienie. Kiedy konkretne zachowania z listy spełniają te przesłanki, jak ocenia to sąd i jak wykorzystać listę przy dowodach, wyjaśniamy w osobnym artykule: lista Leymanna a prawo.

Warto pamiętać, że poza samą oceną prawną kluczowe znaczenie ma również odpowiednia reakcja pracodawcy oraz wdrożenie procedur zapobiegawczych. O obowiązkach firm w tym zakresie piszemy szerzej tutaj: Przeciwdziałanie mobbingowi w pracy - obowiązki pracodawcy w praktyce.

Praktyczne wnioski czyli jak rozpoznać mobbing w pracy

Walka z mobbingiem wymaga świadomości - zarówno od pracowników, jak i pracodawców.

Dla Pracownika:
Jeśli rozpoznajesz u siebie powtarzające się sytuacje z Listy Leymanna, nie czekaj. Zacznij dokumentować zdarzenia. Skonsultuj się z prawnikiem, aby ocenić, czy zgromadzony materiał dowodowy wypełnia znamiona z przepisu art. 94³ k.p. Pamiętaj, że reakcja organizmu (stres, bezsenność) to sygnał alarmowy, którego nie wolno ignorować.

Dla Pracodawcy:
Znajomość Listy Leymanna to podstawa prewencji antymobbingowej. Szkolenia dla kadry managerskiej oparte na tych 45 zachowaniach pozwalają szybciej wyłapać toksyczne jednostki w zespole. Pracodawca odpowiada za wystąpienie mobbingu w miejscu pracy, nawet jeśli sam nie jest mobberem.

Jeżeli doświadczasz zachowań opisanych na Liście Leymanna i rozważasz podjęcie formalnych kroków, warto zapoznać się z pełną procedurą postępowania w sprawach o mobbing - od zgłoszenia po ewentualny proces sądowy: Postępowanie w sprawie mobbingu krok po kroku - od zgłoszenia do wyroku.

FAQ - Lista Leymanna - najczęściej zadawane pytania